Atkinson–Shiffrin modeli

Xotira qanday ishlasa, shunday o'rgatamiz: sensor → qisqa muddatli → uzoq muddatli

5 bosqich ~45 daqiqaKo'p yodlanadigan material: so'zlar, sanalar, formulalar, atamalar

Dars bosqichlari

1
Diqqatni qaratish · Sensor xotira
5 daq
Yorqin vizual, savol yoki kontrast bilan diqqatni eng muhim axborotga qarating.
O'qituvchi
Asosiy g'oyani ajratib ko'rsatadi, chalg'ituvchilarni olib tashlaydi.
Talaba
Diqqatni asosiy axborotga qaratadi.
2
Bo'laklash · Qisqa muddatli xotira
10 daq
Materialni 5–7 ta mantiqiy bo'lakka ajrating; har biri qisqa va aniq.
O'qituvchi
Materialni kichik bo'laklarda beradi.
Talaba
Har bir bo'lakni tushunadi va takrorlaydi.
3
Kodlash · Ma'no berish
12 daq
Mnemonika, misollar, hikoya, assotsiatsiya, eski bilim bilan bog'lash.
O'qituvchi
Mnemonik usullar va hayotiy misollar beradi.
Talaba
O'z assotsiatsiyasi va misollarini yaratadi.
4
Esga olish · Retrieval practice
10 daq
Qisqa savollar, flash-kartalar: talaba javobni xotiradan chiqarsin.
O'qituvchi
Tez savollar beradi, darhol fikr-mulohaza qaytaradi.
Talaba
Javoblarni xotiradan chiqaradi, xatolarini tuzatadi.
5
Intervalli takrorlash · Uzoq muddatli xotira
8 daq
1, 3, 7 kundan keyin takrorlash rejasi va qisqa test.
O'qituvchi
Takrorlash jadvalini beradi.
Talaba
Reja bo'yicha takrorlaydi.

Atkinson–Shiffrin xotira modeli

1968-yilda Richard Atkinson va Richard Shiffrin taklif qilgan ko'p bosqichli xotira modeli inson axborotni uch bosqichda qayta ishlashini ko'rsatadi:

Sensor xotira — sezgi organlaridan kelgan axborot soniyaning bir qismida saqlanadi. Faqat diqqat qaratilgan qismi keyingi bosqichga o'tadi.
Qisqa muddatli xotira — taxminan 7±2 element, ~20 soniya. Takrorlash bilan ushlab turiladi.
Uzoq muddatli xotira — cheksiz hajm. Axborot bu yerga kodlash (ma'no berish, bog'lash, mnemonika) orqali o'tadi va esga olish orqali qaytariladi.

Dars metodikasi sifatida

Model asosida dars bosqichlari axborotning xotiradagi yo'lini takrorlaydi: diqqatni qaratish → kichik bo'laklarga bo'lish (chunking) → ma'noli kodlash → faol esga olish (retrieval practice) → intervalli takrorlash (spaced repetition, Ebbinghaus unutish egri chizig'iga qarshi).

Isbotlangan usullar

Chunking — 7±2 qoidasi bo'yicha materialni guruhlash;
Elaborativ takrorlash — yangi bilimni mavjudiga bog'lash;
Testing effect — o'qishdan ko'ra o'zini tekshirish samaraliroq;
Spacing — 1, 3, 7, 21 kunlik intervallar.